Doğu Akdeniz’in geleceği: Enerji savaşları

img
MERSİN - Enerji kaynakları ve stratejik konumu ile küresel güç mücadelesinin odağı haline gelen Doğu Akdeniz'de, bölgesel aktörler arasında enerji paylaşımları gerilimleri tırmandırıyor. Çin'in ekonomik nüfuz adımları ve ABD'nin askeri varlığı ise bu rekabeti derinleştiriyor.
 
Enerji kaynakları ve stratejik konumuyla küresel güçlerin rekabet alanı haline gelen Doğu Akdeniz, bölgedeki yeni enerji keşifleriyle muhtemel bir çatışma alanı olma potansiyeli taşıyor. Rusya-Ukrayna arasındaki savaşın giderek durağan bir sürece girmesi ve İsrail ile Hamas arasında barış görüşmelerinin hız kazanması, uluslararası güçlerin dikkatini yeniden Doğu Akdeniz’e çevirdi. Bölge, enerji rezervleri, deniz ticaret yolları ve jeopolitik konumu nedeniyle büyük güç mücadelesine sahne oluyor. Türkiye, Yunanistan, İsrail, Mısır ve Güney Kıbrıs gibi bölgesel aktörler, deniz yetki alanları ve enerji kaynakları üzerinden karşı karşıya gelirken, ABD, AB, Çin ve Rusya da bölgedeki nüfuzlarını artırmak için farklı stratejiler izliyor. Özellikle Kıbrıs eksenli yaşanan gerilimler, enerji paylaşımı gibi krizlerle daha da derinleşme potansiyeli taşıyor. 
 
TÜRKİYE’NİN LİBYA POLİTİKASI
 
Libya İç Savaşı’nda aktif rol alan ülkelerden biri olan Türkiye, Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ile askeri ve siyasi işbirliğini sürdürmeye devam ediyor. 27 Kasım 2019’da Türkiye’yi ziyaret ederek AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüşen UMH Başkanlık Konseyi Başkanı Fayez Al Sarraj, Türkiye ile "Güvenlik ve Askeri İşbirliği Mutabakat Muhtırası" imzalandığını duyurdu. Bu anlaşmaya göre; Türkiye ve Libya'da ortak "Savunma ve Güvenlik İşbirliği Ofisi" kurulabilecek, ortak askeri planlama yapılabilecek, Türkiye’den Libya’ya silah kullanılmasına ilişkin danışmanlık verilebilecek, ortak tatbikatlar, istihbarat paylaşımı, “barışı koruma" operasyonları yapılabilecek ve "misafir personel" olarak adlandırılan “savunma ve güvenlik kuruluşu mensubu siviller” ve birlikler gönderilebilecek.
2011 yılından bu yana Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) tarafından silah ambargosu uygulanan Libya’ya Türkiye’den çok sayıda tank, zırhlı araç, Hava Savunma Sistemleri (HSS) ve Silahlı İnsansız Hava Aracı (SİHA) sevkiyatı gerçekleştirildi. Yine Türkiye’nin Suriye’de eğitip donattığı paramiliter güçlerin de çatışmalı dönemlerde Libya’ya sevk edildiği iddia ediliyor. "Güvenlik ve Askeri İşbirliği Mutabakat Muhtırası" ile beraber UMH ile Türkiye arasında "Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası" da imzalandı. Bu anlaşma ile beraber Doğu Akdeniz’de bulunan petrol ve gaz sahalarının tespit edilmesi için Türkiye tarafından çalışmalar başlatıldı.
 
UMH ile Türkiye arasında gerçekleşen anlaşmanın 1982 tarihli Uluslararası Deniz Sözleşmesi'ne aykırı olduğunu açıklayan Yunanistan, bu anlaşma ile “Girit, Rodos, Kerpe ve Meis adalarının deniz yetki alanlarının göz ardı” edildiğini vurguluyor. Antlaşma Mısır, İsrail, ABD ve Rusya gibi ülkeler tarafından da tepki çekti. Yunanistan ve Mısır, Türkiye ve UMH arasında gerçekleşen anlaşmaya cevap olarak, 7 Ağustos 2020'de iki ülkenin deniz sınırlarının belirlenmesine ilişkin bir anlaşma imzaladı.  
 
DOĞU AKDENİZ
 
Ukrayna’nın işgali ile beraber Karadeniz’deki birçok limanın işlevsiz duruma gelmesi, Asya menşeli ürünlerin kara ve deniz yolu ile Avrupa’ya ulaşmasının önünde büyük engel teşkil ediyor. Uzun yıllar ABD, AB ve bölgesel aktörlerin güç mücadelesine sahne olan Doğu Akdeniz, Çin’in sessiz adımları ile yeni güç mücadelelerine ev sahipliği yapıyor. Doğrudan askeri varlık oluşturmaktan kaçınan Çin, bölgede oluşturmaya çalıştığı enerji koridorları ile ABD ve AB’ye karşı alternatif güç olmayı hedefliyor. Kıbrıs, Türkiye, Yunanistan, Lübnan, Suriye, Filistin, İsrail, Ürdün ve Mısır gibi ülkeleri barındıran Doğu Akdeniz, Kuşak ve Yol Girişimi gibi birçok enerji koridoruna da ev sahipliği yapıyor. 
 
2013 yılında Çin’in öncülüğünde başlatılan proje kapsamında dünya Gayri Safi Yurtiçi Hasılat’ın (GSYİH) yüzde 36'sına ve küresel ticaretin yüzde 41'ine sahip olan 80 ülkenin proje kapsamına alınması hedefleniyor. Projenin gerçekleşmesi için Doğu Akdeniz’e kıyısı bulunan ülkelerle ekonomik ilişkileri geliştirmeyi hedefleyen Çin, özel şirketler aracılığıyla Doğu Akdeniz’de birçok limanda söz sahibi olmuş durumda.
 
Doğu Akdeniz’deki ekonomik nüfuzunu liman yatırımları aracılığıyla artıran Çin, COSCO Shipping gibi devlet destekli şirketler aracılığıyla bölgedeki önemli limanları satın alarak/yatırım yaparak Çin’in Avrupa’ya deniz yoluyla erişimini güçlendiriyor. Kızıldeniz üzerinden Akdeniz’e açılan Süveyş Kanalı’nın kuzey ve güney girişindeki East Port Said ve Ain Sokhna Limanı’nda hisse sahibi olan Çin, Portekiz, İspanya, Yunanistan, Türkiye, Malta, Kıbrıs, İsrail, Mısır ve Fas’ta da liman yatırımları gerçekleştirerek Doğu Akdeniz deniz ticaretinde önemli bir role kavuşmayı hedefliyor.
 
KIBRIS SORUNU
 
2000'lerin başından itibaren Doğu Akdeniz'deki doğalgaz keşifleri, Kıbrıs'ı yeniden uluslararası ilgi odağı haline getirdi. Güney Kıbrıs, Mısır, İsrail ve Yunanistan ile ortak enerji anlaşmaları yaparak Türkiye ve Kuzey Kıbrıs’ı denklemin dışında bırakmayı amaçlıyor. Türkiye ise uluslararası arenada kendisi dışında başka bir ülke tarafından tanınmayan Kuzey Kıbrıs adına sondaj faaliyetleri yürütüyor. 2018'den itibaren Fatih, Yavuz ve Oruç Reis gibi sondaj gemileriyle Kıbrıs açıklarında enerji arama faaliyeti yürüten Türkiye, AB ve ABD tarafından yaptırımlarla tehdit ediliyor. Yunanistan ve Güney Kıbrıs ise bu faaliyeti "yasadışı" olarak nitelendiriyor. Türkiye’nin enerji arama faaliyetlerine karşı AB’nin ekonomik yaptırım tehditleri gündemdeki yerini korurken, Fransa ve ABD ise Güney Kıbrıs ile askeri işbirliğini artırmış durumda. Mısır, İsrail, Güney Kıbrıs, Yunanistan, İtalya, Ürdün ve Filistin’in katılımıyla 2019’da kurulan Doğu Akdeniz Gaz Forumu, Türkiye’nin bölgede yalnızlaşmasına etkide bulundu. Türkiye ise bu yalnızlığı kırmak için Katar ve Libya ile askeri ve ekonomik ilişkileri artırmaya çalışıyor.
 
Bu gelişmeler ışığında enerji krizinin merkezi haline gelen Kıbrıs, küresel güç mücadelesinin en sıcak noktalarından biri olmaya devam ediyor. En dikkat çekici gelişme ise İsrail, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Türkiye’ye karşı denge unsuru oluşturan askeri ve enerji işbirliği.
TÜRKİYE DOĞU AKDENİZ’DE DIŞLANIYOR
 
İsrail’in sahip olduğu Leviathan ve Tamar gaz sahaları, Doğu Akdeniz’deki en büyük doğalgaz yataklarından. Buradan çıkarılan gazı Avrupa’ya ihraç etmeyi hedefleyen İsrail, Doğu Akdeniz’de Türkiye’yi saf dışında tutarak Güney Kıbrıs ve Yunanistan ile EastMed boru hattı projesini geliştirmeye çalışıyor. İsrail ve Kıbrıs açıklarından çıkarılacak doğalgazın Avrupa’ya taşınmasını öngören bu proje, Avrupa’nın gaz ihtiyacının yüzde 10’unu karşılamayı hedefliyor. UMH ile Türkiye arasında imzalanan deniz yetki sınırlarını ihlal eden bu projenin ise 2025 yılının ortalarında hayata geçmesi planlanıyor.
 
Doğu Akdeniz, enerji kaynakları ve jeopolitik rekabet nedeniyle küresel güç mücadelesinin odak noktalarından biri olmaya devam ediyor. Türkiye, Libya ve Kıbrıs ile ekonomik ve askeri ilişkilerini güçlendirirken, Yunanistan, İsrail ve Güney Kıbrıs ise Batı ülkelerinin desteğiyle alternatif enerji projeleri geliştiriyor. Çin’in ekonomik yatırımları ve ABD’nin askeri varlığı da bölgedeki dengeleri daha karmaşık hale getiriyor. Bölgedeki aktörler, enerji paylaşımında diplomasiye mi yönelecek, yoksa gerilimler tırmanacak mı? Doğu Akdeniz’deki enerji savaşı, önümüzdeki süreçte sadece bölgesel değil, küresel dengeleri de etkilemeye devam edecek.
 
MA / Abdülkadir Ayten

Diğer başlıklar

08/03/2025
14:32 Tutsak kadınlardan 8 Mart mesajı: Yaşasın özgürlük mücadelemiz
14:02 Dêrsim'de 8 Mart: Demokratik toplumu kadınlar inşa edecek
13:24 Öcalan’dan 8 Mart mesajı: Temel ilkem sizlerle büyüleyici yaşamdır!
13:23 Cumartesi Anneleri, Ali Işık’ın faillerinin yargılanmasını istedi
13:21 Jîn Art Sanat Evi'nden Öcalan'ın çağrısına destek
13:13 Deniz Poyraz mezarı başında anıldı
13:07 Büyük Kadın Buluşması: Barış ve demokrasi için ses yükseltiyoruz
13:06 Kuzey ve Doğu Suriye'de 8 Mart kutlamaları başladı
12:38 DEM Parti 17 Mart'ta AKP ve MHP'yi ziyaret edecek
12:37 Afganistanlı kadınlardan dünyaya çağrı: Sessizlik suç ortaklığıdır
12:29 Amed'de 8 Mart coşkusu: Özgürlüğe ve barışa yürüyelim
12:22 8 Mart: Kadınlar alanlarda
12:02 Çiçek: Tarihi çağrı bir özgürlük hamlesidir
12:00 İstanbul’da 8 Mart: Kadınlar yasaklara karşı Sıraselvilere çağırdı
11:04 DAD Eş Genel Başkanları: Suriye’deki katliamlara karşı harekete geçilmeli
10:40 MKG ve DFG’den 8 Mart mesajı
10:37 ROJIN: Özgürlük umudumuzu büyütüyoruz
10:08 ‘Kent Uzlaşısı’ için delil ve suç aranıyor: 15 yıl önceki HTS kayıtları dosyada
10:07 Suriye yeniden karıştı: DAİŞ ve eski rejim askerleri devrede
09:53 Bozarslan: Demokratikleşme ve Kürt meselesinin birlikte ilerlemesi gerekir
09:12 Din alimleri: Barış inancımızın gereği
09:12 Avukatlar cinsel şiddete karşı örgütleniyor
09:11 Doğu Akdeniz’in geleceği: Enerji savaşları
09:09 8 ülkeden 8 Mart mesajı: Jin, jiyan, azadî
09:06 Wanlı kadınlar 9 Mart'ta özgürlüğü haykıracak
09:05 İzmir depreme hazır mı?
09:03 ‘Rosa Luxemburg’un eşitlik ve özgürlük ilkeleri Rojava devriminde parlıyor’
09:01 Sivil toplum örgütleri iktidardan adım bekliyor
09:00 08 MART 2025 GÜNDEMİ
08:23 DAD: Suriye’deki katliama herkes ses çıkarmalı
07/03/2025
23:59 Göçük altında kalan işçi hayatını kaybetti
23:51 Özerk Yönetim'den 8 Mart esajı
23:47 Özel'den iktidara Suriye çağrısı
23:25 Dêrik’te kitlesel 8 Mart kutlaması
23:19 Trump, Kanada ve Meskika'ya gümrük vergisini bir ay erteledi
23:13 CHP'li bir belediyeye daha soruşturma
23:09 İstanbul Barosu, kaymakamlığın yasağına karşı dava açtı
22:03 85 yaşındaki Sayak tutuklandı
21:47 İran’dan Trump’ın müzakere mektubuna yanıt
21:37 DBP: Suriye’de Alevilere dönük saldırılar bir an önce sonlandırılmalı
21:32 Gençlerden ODTÜ’de halay atölyesi
20:45 Bir sigara grubuna daha zam geldi
20:37 Qamişlolu tıp fakültesi öğrencisi Lazkiye’de katledildi
20:29 QSD, Uluslararası Koalisyon ve kanaat önderleri bir araya geldi
20:21 Eyn Îsa, Kobanê ve Girê Spî’ye saldırı
19:41 Suriye’de çatışmalar sürüyor
19:31 Kürt aydınlardan ortak bir komite kurma kararı
18:29 Kuzey ve Doğu Suriye’de aydınlar buluşması
17:53 Beyoğlu Kaymakamlığı’ndan Feminist Gece Yürüyüşü'ne yasak
17:47 Uluslararası Af Örgütü’nden 8 Mart açıklaması
17:32 İnşaat-İş yöneticisi Anıl Deniz Gider tutuklandı
16:53 Serhat'ta 8 Mart: Öcalan'ın özgür çalışır koşulları sağlansın
16:37 Nobel Ödüllü yazarlardan Alaa Abdel Fattah için Sisi'ye mektup
16:36 Din alimlerinden tarihi çağrıya destek: Barışa vesile olsun
16:24 DEM Parti'nin görüşme programı belli oldu
15:41 Bakırköy Cezaevi önünde 8 Mart açıklaması: Öcalan'ın çağrısı umut oldu
15:32 Curne Reş'te coşkulu kadın şöleni
15:09 Sirîn kenti bombalanıyor
14:51 8 Mart etkinlikleri grev ve eylemlerle sürüyor
14:49 EFFP'den çağrıya destek: Tarihi bir fırsat
14:47 İzmir Barosu'ndan şiddet ve tacize karşı tutum belgesi
14:45 TÜSİAD yöneticilerine dava
14:41 Akdeniz'de kadınlara demokratik toplum için mücadele çağrısı
14:26 Kayyım protestosunda tutuklanan Burçin Satıcı tahliye edildi
14:20 Ahmet Özer hakkındaki iddianame kabul edildi
13:51 Hînker soruşturmasında gözaltına alınanlar serbest
13:37 Çiğdem Kılıçgün Uçar: Kadınların özgürlüğü demokratik toplumun anahtarıdır
13:18 Anti sosyal kişilik bozukluğu olan tutsak tekli hücrede tutuluyor!
13:09 Mezopotamya Ekoloji Hareketi: Süreci sahiplenelim
13:02 Amed’de 8 Mart'ta kadınlara ücretsiz ulaşım hizmeti
11:19 4 kentten Tişrîn’e doğru yola çıktılar
11:18 ‘Barış ve Demokratik Toplum Çağrısını Destekliyoruz’
11:09 Suriye’nin kıyı kesimlerinde çatışma: En az 100 ölü
11:06 Zarok TV, 10’uncu yılını kutlayacak
11:05 Abdullah Öcalan’ın aile ve vasisinden görüşme başvurusu
10:54 Özerk Yönetim çatışmalara karşı diyalog çağrısı yaptı
10:32 DEM Parti’den Qoçgiri açıklaması: Adalet mücadelesini sürdüreceğiz
10:07 Hînker’de fotoğrafları olduğu için gözaltına alındılar
09:58 Leyla Güven: Yeni sürece kadınlar öncülük edecek
09:44 Umumi müfettişlerden kayyımlara: Hedef kadınlar
09:27 Qersliler: Tek taraflı ateşkesle barış olmaz
09:26 Ünsal: Top devlette, yasal ve anayasal adımlar atılmalı
09:25 Ece Gürel'in cenazesi ATK’ye getirildi
09:21 Bir kayıp ve 31 yıllık adalet mücadelesi
09:19 8 Mart’a giderken: Erkeğin arkasında iktidar var
09:17 Av. Eylül Yaylacı: Haklar tanınırsa Türkiye her alanda kazanır
09:16 Emekli savaş pilotu Altan: Kongrenin toplanması için saldırılar durdurulmalıdır
09:15 'Rojin Kabaiş için alanlarda olalım' çağrısı
09:12 Mexmûr Kampı’nda kadın öncülüğünde yeni bir yaşam inşası
09:12 İHD Wan Eşbaşkanı Coşkun: Sürecin hızlı ilerlemesi için TMK'de değişikliğe gidilmeli
09:11 Ekoloji mücadelesinde kadın gücü: Toprağın kadınla bir özdeşliği var
09:10 Köyleri 32 yıldır yasaklı: Baraj değil, yeniden inşa istiyoruz
09:09 İmralı görüşmesini anlattı: Siyasi-hukuki çözüm Türkiye'de paradigma değişimine yol açar
09:00 07 MART 2025 GÜNDEMİ
06/03/2025
23:48 BM raporu: Her 10 dakikada bir kadın ya da kız çocuğu katlediliyor
23:35 Kadınlardan Mêrdîn’de gece yürüyüşü
22:22 İran rejiminden Kürt şaire 8 Mart tehdidi
22:17 Lazkiye'de çatışma: 16 ölü
21:23 Erdoğan’dan tarihi çağrı açıklaması: Türkiye için en doğrusunu yapmak istiyoruz
20:17 İzmir'de gözaltına alınan 5 memur tutuklandı
20:12 YRK: Türk devleti Asos bölgesini 2 defa bombaladı
20:02 Zorunlu başörtüsünü eleştiren sanatçı 74 kez kırbaçlandı
19:54 Kuzey ve Doğu Suriye'de kitlesel 'Barış ve Demokratik Toplum' çağrısı toplantıları
19:17 Eskişehir İl Hayvanları Koruma Kurulu’nun kararına tepki
19:12 AKP'li Belediye'den kadın çalışanlara cinsiyetçi 8 Mart mesajı
19:03 Ukraynalı büyükelçiden Trump'a: Dünya düzenini yok ediyor
18:36 Arnavutluk, TikTok'u yasakladı
18:16 Kobanê Üniversitesi öğrencileri 8 Mart'ı kutladı
17:57 Hamas'tan Trump'ın tehditlerine yanıt
17:55 AKP’li eski milletvekilinden Demirtaş’a ziyaret
17:47 'Mutlak Koruma Alanı'na maden ruhsatı
17:40 Trump'ı eleştiren büyükelçi görevden alındı
17:29 Tişrîn Barajı'nın çevresi bombalanıyor
17:27 ‘Hînker’ soruşturmasında iki kişi serbest
17:22 Tişrîn'de direniş nöbeti 57'nci gününde
17:02 Mêrdîn'de bir kadın katledildi
16:58 78’liler Hareketi’nden ‘Toplumsal Barış ve Demokratik Toplum’ çağrısına destek açıklaması
16:40 8 Mart etkinlikleri: Kadınlar Abdullah Öcalan'a mektup gönderdi
16:00 6 yıl sonra cenazesi verilen Çelik’in taziyesine kitlesel ziyaret
15:45 Barolardan ‘Hînker’ soruşturmasına tepki
15:26 Gazeteciler mezarları başında anıldı
15:07 Gazeteci Öznur Değer tahliye edilmedi
14:49 Savunma Bakanlığı’ndan ‘süreç’ açıklaması!
14:45 Gerekçeli karar: Haber ‘kamu yararına uygun’
14:27 ‘Hînker’ soruşturmasında 2 kişi daha gözaltına alındı
14:10 Kayyımlardan 8 Mart afişlerinin asılmasına engel
14:03 Pirsûs anmasına katılan gençlerin duruşması ertelendi
14:01 Zilan Katliamı paylaşımına verilen ceza onandı
13:56 Emekliler taleplerini açıkladı
13:39 Gazetecinin yurt dışı çıkış yasağının kaldırılması talebine 7'nci yılında da ret
13:34 ‘Kent Uzlaşısı’ soruşturmasında iddianame hazırlandı
13:11 Gazeteci Oruç’a beraat ettiği suçlamalardan yeni dava
13:08 30 yıl sonra tahliye edildi
13:06 Mûş'ta Kadın ve Aile Hizmetleri Müdürlüğü kuruldu
13:05 Şirnex’te 'fuhuş çetesi’ haberimiz Meclis gündeminde
12:34 Kurtulmuş: İmralı'dan gelen çağrıyı fevkalade görüyoruz
12:33 Ateşkese rağmen 828 saldırı düzenlendi
11:46 MKG, tutsak kadın gazetecilere kart gönderdi
11:38 DBP: İktidar somut çözüm adımları atmalı
11:26 Abdullah Öcalan’ın avukatlarından görüşme başvurusu
11:11 Kayyımdan burs için adli sicil şartı
11:00 Çayırlı'da asker korumasında ağaç kesimi
09:49 Êlih 8 Mart’a hazır: Öcalan’ın özgürlüğünü haykıracağız
09:26 'Ailesine kavuşturuldu' denilen D.D.'ye müebbet hapis
09:16 Gazeteci Diren Yurtsever'e dava
09:15 Tutsaklara kitap engelinin gerekçesinde yok yok!
09:12 ‘Büyük Kadın Buluşması’na çağrı
09:11 ‘Aile sizin, isyan bizim’ şiarıyla Feminist Gece Yürüyüşü’nde olacaklar
09:11 Anadolu Üniversitesi öğrencinin cebine göz dikti!
09:10 Kadın belediyeciliği: 122 kurum açıldı, 25 bin kadına ulaşıldı